تبلیغات
جمال آفتاب - مهم‌ترین حوزه‌های علمیه جهان اسلام

جمال آفتاب

              اوقات خوش آن بود که با دوست به سر رفت              باقی همه بی حاصلی و بی خبری بود 




تاریخ حوزه به قدمت تاریخ اسلام است، اولین حوزه در منزل حضرت خدیجه كبری(س) بود كه دو شاگرد داشت؛ امیرالمؤمنین حضرت علی علیه‌السلام و نیز همسر گرامی پیامبر اكرم(ص) و یك استاد كه آن هم كسی جز پیامبر اكرم(ص) نبود. در ایام غربت اسلام، حوزه‌های علمی و ترویجی این دین، به‌طور مخفی و در شرایط سخت گسترش و ادامه یافت و حتی در تبعیدگاه شعب أبی‌طالب برقرار بود. هجرت به یثرب این نهاد آموزشی- اعتقادی را آشكار و گسترده كرد و تعمیق بخشید و برای اولین بار در تاریخ ادیان، محل عبادت، مكانی برای تعلیم و تعلم شد و مسجد، مدرسه شد و مدرسه محل عبادت.


قدغن كردن نقل و كتابت حدیث بعد از رحلت رسول اكرم(ص) توسط حكومت وقت، محدودیت موقتی در جنبه مدرسی مسجد ایجاد كرد، ولی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و نیز حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها در دوره كوتاه عمر شریف‌شان بعد از رحلت رسول اكرم(ص)، سد موقوفیت نقل حدیث را شكستند و رشته مقدس تدریس و تشریح قرآن كریم و اسلام عزیز را با تكیه بر احادیث و سنت‌های به‌جا مانده از پیامبر اسلام(ص) ادامه دادند. علی‌رغم محدودیت‌های سیاسی، امیرمؤمنان(ع) به كارهای حیاتی خویش در استمرار و سرپا نگهداشتن حوزه علمیه تأسیس شده در عهد پیامبر اكرم(ص) ادامه دادند. شورش ناكثین در بصره، مولای متقیان(ع) را به عراق كشانید و از سال 36 هجری مسجد بزرگ كوفه را در ابعادی گسترده‌تر از مسجدالنبی(ص) تبدیل به بزرگ‌ترین حوزه علمیه‌ای كرد كه تا آن تاریخ سابقه نداشت.
از درون حوزه علمیه قم، امام خمینی(ره) قیام كرد و بساط حكومت پهلوی را واژگون ساخت و حكومت اسلامی حول محور ولایت فقیه را برپا كرد كه عملاً اولین انقلاب اصیل در كشورهای جهان سوم و مسلمان در تاریخ معاصر، بدون الگو گرفتن از انقلاب لیبرالیستی ژوئیه 1798 فرانسه و ماركسیستی اكتبر 1917 روسیه بود.

حوزه كوفه
ایشان همه‌روزه هنگام فریضه پنج‌گانه نماز وارد مسجد اعظم كوفه می‌گردیدند و بر مسند تدریس خویش می‌نشستند و به آموزش علوم قرآن كریم و تدریس احكام فقه و حدیث و تربیت اصحاب و شاگردان خود می‌پرداختند و طلاب علوم دینی و عاشقان فضیلت و محدثان از هر سوی، گروه گروه به حوزه امام(ع) می‌پیوستند و از محضر مباركش بهره‌مند می‌شدند. در آن ایام، عظیم‌ترین حوزه‌های آموزش احكام دین در جهان اسلام، در مسجد اعظم كوفه برقرار بود و بسیاری از خطبه‌ها و مكاتبات و فرمان‌های امیرالمؤمنین(ع) در همین حوزه ایراد گردید و یا به رشته تحریر درآمده است كه قسمت‌هایی از آن را سیدرضی در چهارصد قمری از متون كتب با مشرب ادبی و سلیقه بلندپایه خویش در سه بخش الخطب، الكتب، قصارالكلمات گردآوری نموده و آن را «نهج‌البلاغه» نام‌گذاری كرده است. این كتاب پس از قرآن كریم یكی از بهترین مواریث فرهنگی صدر اسلام است. شاگردان و اصحاب امیرالمؤمنین علی(ع) را بیش از پانصد تن یاد كرده‌اند.

حوزه بصره
یكی از حوزه‌های قدیمی شیعه در تاریخ آموزش امامیه، حوزه بصره است. این مركز مهم فرهنگی در قرن اول هجری پس از جنگ جمل در 36 ق و همزمان با مدرسه كوفه تأسیس گردید. پس از پیروزی امیرالمؤمنین علی(ع) در جنگ جمل، امام(ع)، إبن‌عباس را والی و ابوالأسود دُؤلی را به سِمت قاضی بصره تعیین نمود و حوزه شیعی بصره به دست توانای این دو مرد علم و فضل تأسیس گردید. إبن‌عباس پسرِ عمّ رسول‌الله(ص) و محدث و مفسر و فقیه و مورخ صدر اسلام بوده است. روایت شده است كه رسول‌الله(ص) درباره وی دعا فرمودند: «اللهمَّ فَقّههُ فی الدین و عَلِّمهُ التأویل» و دعای پیغمبر(ص) مستجاب گردید. إبن‌عباس همه‌روزه در مسجد جامع بصره به تدریس قرآن كریم و فقه و احكام دین می‌پرداخت و این حوزه در آن روزگار از مدارس بلندآوازه شیعه در عراق بود.

مدرسه شیعی بصره جنبش فكری و میراث عظیمی را از خود به یادگار گذاشته است و چند قرن مهد تربیت و خاستگاه عالمان دینی بود و مورخان، حتی مخالفان شیعه، هرگز نقش تشیع را در مكتب ادبی و نحوی بصره و مكتب ادبی و نحوی كوفه انكار نكرده‌اند.
در ایام غربت اسلام، حوزه‌های علمی و ترویجی این دین، به‌طور مخفی و در شرایط سخت گسترش و ادامه یافت و حتی در تبعیدگاه شعب أبی‌طالب برقرار بود.

حوزه شیعی بغداد
حوزه شیعی بغداد بخشی از جنبش و تكاپوی بزرگ كلامی و فقهی حوزه‌های شیعه را به خود اختصاص داده است و شاید از مدارس قدیم كلامی شیعه به‌معنای حقیقی كلمه باشد. این حوزه دوران فعالیت خود را از عصر حضرت امام جواد(ع) (195-220ق) آغاز كرده و متكلمان و فقیهان نامی و چهره‌های برجسته‌ای در آن پرورش یافتند. با تصرف بغداد به دست طغرل بیك سلجوقی (447ق)، حوزه بزرگ شیعی بغداد نیز متلاشی شد و سوزاندن كتابخانه‌های امامیه و شیعه‌كشی به راه افتاد. از جمله آثار شیعی كتابخانه شریف مرتضی كه هشتاد هزار كتاب نفیس منحصر به فرد را در خود جای داده بود و كتابخانه ابونصر شاپور بن اردشیر، وزیر بهاءالدوله دیلمی كه با آتش نابود شد.

حوزه علمیه نجف اشرف
حوزه علمیه نجف از مدارس قدیم شیعه است كه پس از فروپاشی حوزه بغداد و هجرت شیخ طوسی در ابتدا به كربلا سپس به نجف اشرف، به دست توانای وی بنیان نهاده شد. آنچه مسلم است، این است كه حوزه نجف اشرف از نیمه دوم قرن پنجم هجری تأسیس گردیده و شیخ طوسی نخستین معلم این دانشگاه بزرگ شیعی بوده و پس از وفات وی (460ق) به دست فرزندش شیخ ابوعلی الحسن طوسی، كرسی تدریس و رهبری ادامه یافته و پس از وی (515ق) فرزندش شیخ ابونصر محمد (540ق) و بعد از او نیز این خاندان تا اواخر قرن ششم هجری حوزه را اداره می‌كردند.

حوزه یمن
پس از اسلام آوردن مردم یمن دو حوزه كهن شیعی در آن سامان برقرار گردید، نخست حوزه علمیه شیعه امامیه و دوم حوزه زیدیه.

حوزه اندلس
با تصرف اندلس به دست مسلمانان، شیعیان نیز به این سرزمین هجرت نمودند اما حوزه شیعه اندلس هنگامی تشكیل گردید كه دولت شیعیان فاطمی در مصر به قدرت رسیدند و علمای شیعه برای انتشار مكتب اهل بیت(ع) در راه اندلس به رفت‌وآمد پرداختند. از دانشمندان شیعه كه نامشان در حوزه علمیه اندلس می‌درخشد، شیخ ابوالعباس احمد (440ق) فرزند عماد مهدوی تمیمی، مقری اندلسی از مفسران شیعه و نحویان و قراء بلندآوازه در اندلس است، اصلاً از شهر مهدیه قیروان (در تونس امروزی) است كه مركز اسماعیلیه بود.

حوزه علمیه حله
از حوزه‌های بلندآوازه شیعه كه جمع بسیاری از اركان اسلام و ائمه مؤلفان از این حوزه برخاسته‌اند. بنیانگذار و مؤسس مدرسه حله شیخ ابوعبدالله فخرالدین محمد (598ق) عجلی حلی، معروف به إبن ادریس، از رؤسای مذهب و ارباب فتوا بود.
مدرسه شیعی بصره جنبش فكری و میراث عظیمی را از خود به یادگار گذاشته است و چند قرن مهد تربیت و خاستگاه عالمان دینی بود و مورخان، حتی مخالفان شیعه، هرگز نقش تشیع را در مكتب ادبی و نحوی بصره و مكتب ادبی و نحوی كوفه انكار نكرده‌اند.

حوزه جبل‌عامل
جبل عامل شامل منطقه‌ای وسیع از لبنان است. گرایش مردم این ناحیه به تشیع از هنگام تبعید ابوذر غفاری (31ق) صحابی معروف (زریاب خویی، 1366، ص 404) به فرمان عثمان به شام و نیز به وسیله معاویه به جبل‌عامل آغاز شده است. مسجدی نیز در آن سامان تا عصر حاضر منسوب به ابوذر غفاری است. ابوذر غفاری در جبل‌عامل به ذكر مناقب و فضایل اهل بیت(ع) و نقل حدیث می پرداخت. شواهد تاریخی دال بر این است كه حوزه جبل‌عامل با حوزه‌های بزرگ شیعی مانند حوزه بغداد و كربلا و حله در ارتباط بوده‌اند.

حوزه علمیه قزوین
با استقرار شاه طهماسب صفوی در آن شهر، به عنوان دومین پایتخت صفویه بعد از تبریز رونق گرفت. وجود بزرگی چون محقق كركی معروف به محقق ثانی و حضور افرادی چون غیاث‌الدین منصور دشتكی و حسین بن عبدالصمد شاگرد شهید ثانی و شیخ بهاءالدین جبل‌عاملی معروف به شیخ بهایی شكل گرفت و به دنبال شیعه‌كشی عهد سلطان سلیم در قلمرو عثمانی و شهادت شهید ثانی و تلاشی و اضمحلال حوزه‌های علمیه شیعه در جبل‌عامل، مكتب امام صادق(ع) مجدداً در قزوین رونق گرفت.

حوزه علمیه قم
با همت شیخ عبدالكریم حائری، حوزه علمیه به قم منتقل شد. وی با خون دل حوزه را پایه‌ریزی كرد و ورود رضاشاه با چكمه به درون حرم مطهر حضرت معصومه(س) و زیر لگد گرفتن شیخ محمدتقی بافقی را تحمل نمود تا حوزه محفوظ بماند. از درون این حوزه علمیه، امام خمینی(ره) قیام كرد و بساط حكومت پهلوی را واژگون ساخت و حكومت اسلامی حول محور ولایت فقیه را برپا كرد كه عملاً اولین انقلاب اصیل در كشورهای جهان سوم و مسلمان در تاریخ معاصر، بدون الگو گرفتن از انقلاب لیبرالیستی ژوئیه 1798 فرانسه و ماركسیستی اكتبر 1917 روسیه بود كه ظرف بیش از سی سال گذشته، غرب را منفعل كرده و خدا و دین را به صفحه زندگی انسان‌ها اعم از مسلمان و غیرمسلمان بازگردانید.

http://farsi.khamenei.ir/image/ver2/li_star_1.gif برگرفته از مقاله «حوزه علمیه، از كوفه تا قم»

امتیاز به این مطلب امتیاز به این مطلب


لینکدونی

نویسندگان

نظرسنجی

    نظر شما در مورد مطالب وبلاگ، چگونه است؟






  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :